فهرست آثار و تولیدات

اقتصاد مقاومتی در سیرۀ پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم


مقاله‌ها
دولت و ساختار حکمرانی

نویسنده: علی سعیدی

ارائه شده در همایش پیامبر اعظم (ص)، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام (1391)

چکیده

برای جامعه‌ای که قصد حرکت در مسیر ارزش‌ها و اعتقادات را خود دارد و طبعاً دشمنان این جامعه در صدد ایجاد مانع برای او هستند، ایمن‌سازی در برابر فشارها و تحریم‌های اقتصادی ازیک‌سو و بسترسازی درجهت تأمین منابع و ثروت کافی برای پیمودن آن مسیر، ایجاب می‌کند که اقتصاد خود را، به‌مثابۀ بخشی از زندگی اجتماعی، مقاوم‌سازی کنند.

در این مقاله ابتدا با ارائۀ تعریفی از اقتصاد مقاومتی، به بررسی سیرۀ اقتصادی پیامبر اکرم (ص) پرداختیم. با استخراج سه شاخصۀ بنیادی مقاومت یعنی قیام (حرکت در مسیر حق)، استقامت (پایداری در حرکت) و قوام (حفظ توازن و تعادل در حرکت)، می‌توانیم ویژگی‌ها و الزامات اقتصاد مقاومتی را شناسایی کنیم. بنابراین اقتصاد مقاومتی ناظر به حرکت و تحول «جهادگونه» و «باثبات» اقتصاد جامعه به‌صورت «هماهنگ و منسجم» به سوی تولید ثروت است. با این تبیین، اقتصاد مقاومتی نه تنها راهبردی اساسی برای مدیریت کلان اقتصادی در طول زمان و با توجه به افق‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت است بلکه می‌تواند به‌مثابۀ شاخصی برای سنجش و رتبه‌بندی اقتصادهای مختلف به کار رود.

در نگاهی کلی می‌توان هر اقدام پیامبر در ترویج اخلاق اسلامی و تنظیم روابط حقوقی میان مسلمانان را در راستای تقویت بنیۀ اقتصادی تفسیر کرد چون ابعاد اقتصادی را به‌راحتی و به‌دقت نمی‌توان از دیگر حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی تفکیک کرد. بااین‌حال سعی می‌شود برخی از اقدامات ایشان که بیشتر جنبۀ اقتصادی دارد به‌صورت فهرست‌وار ذکر گردد. این اقدامات عبارت‌اند از: ساماندهی مالکیت زمین به‌عنوان مهم‌ترین عامل تولید به‌گونه‌ای‌که زمین‌ها عمدتاً در اختیار عموم مسلمانان یا در اختیار حکومت اسلامی باشد؛ تعیین روش‌های مولد مثل احیا، حیازت و اقطاع برای بهره‌برداری از منابع؛ بستن عقد اخوت، مأمورکردن بلال برای رسیدگی به وضعیت فقرا و بینوایان، تشویق به علم‌آموزی و سوادآموزی و… در جهت ارتقای سرمایۀ انسانی و اجتماعی؛ تقسیم زمین میان مهاجران برای خانه‌سازی که به اقطاع‌الدور معروف شده است؛ ازبین‌بردن انحصار تجاری قریش ازطریق ناامن‌کردن مسیر حجاز به شامات؛ فراهم‌کردن زمینۀ مشارکت اقتصادی ازطریق تشویق انصار و مهاجران به بستن قراردادهای مزارعه و مساقات و مضاربه با یکدیگر؛ نظارت بر عیار سکه‌ها برای حفظ ارزش پول؛ تحریم کنز برای جلوگیری از راکدماندن سرمایه‌های مالی، تحریم ربا برای وادارکردن افراد درجهت حرکت به سمت مشارکت در سودوزیان، و تحریم بیع کالی‌به‌کالی برای جلوگیری از معاملات صوری و بورس‌بازی، در کنار سیاست‌های تشویقی و زمینه‌سازی برای قرض‌الحسنه، وقف و انفال و نیز گسترش مشارکت اقتصادی به‌منزلۀ سیاست‌های تعدیل‌کنندۀ بازار پول. انتظار می‌رود هر کدام از این موارد به یکی از ابعاد سه گانه اقتصاد مقاومتی بازگشت داده شوند.

واژگان کلیدی: اقتصاد مقاومتی، سیرۀ پیامبر اعظم، تولید ثروت، انحصار، مشارکت




فایل مربوط به این مطلب در پیوست وجود دارد.

دریافت کنید