فهرست آثار و تولیدات

رهیافتی اسلامی به نقش رفتارهای مصرفی در ایجاد و گسترش بحران‌های اقتصادی


مقاله‌ها
مفاهیم پایه و اصول موضوعه

نویسندگان: محمدهادی زاهدی‌وفا، علی سعیدی

منبع: دوفصلنامۀ علمی‌پژوهشی مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره ٧، پاییز و زمستان ۱۳۹۰، صص ۱۲۱ تا ۱۴۱.

چکیده

یکی از مهمترین رفتارهای افراد و خانوارها در حوزه اقتصاد مربوط به مصرف است. از آنجا که تقریباً در همه کشورها، حجم زیادی از تولیدناخالص‌داخلی به مصرف اختصاص دارد، کوچکترین نوسان و تغییری در حجم (کمیت) و نوع (کیفیت) مصرف تاثیر قابل توجهی بر رشد و توسعه خواهد داشت.

در اقتصاد متعارف، تحلیل‌های مربوط به مصرف، محدود به عوامل بازاری مثل قیمت‌ها و درآمد است و عوامل غیربازاری (عمدتاً روانی و فرهنگی) نادیده انگاشته می‌شود. عوامل غیربازاری مانند انتظارات ذهنی مصرف‌کنندگان نسبت به آیندۀ بازار، رفتارهای احتیاطی، رفتارهای تقلیدی، اطمینان مصرف‌کنندگان به بازار و اهمیت‌دادن به مصرف نسبی و مبتنی بر چشم‌و‌هم‌چشمی، دارای اثرات چشمگیری بر سطح مصرف افراد هستند به‌گونه‌ای که مصرف را در دوران رونق بیش از حد معقول افزایش می‌دهند و باعث ایجاد حباب‌های اقتصادی می‌شوند و در دوران رکود، مصرف را بیش از حد کاهش می‌دهند و دوران رکود را طولانی‌تر و شدیدتر می‌کنند.

اسلام در طرح‌ریزی نظام اقتصادی خود، با جهت‌دهی و هدایت انگیزاننده‌ها و محرک‌های درونی افراد و همچنین وضع محدودیت‌های فقهی و اخلاقی مختلف، سعی کرده است رفتارهای مصرفی را به‌گونه‌ای مدیریت کند که نه تنها به بحران‌های گستردۀ اقتصادی منتهی نشود بلکه موجبات رونق و شکوفایی اقتصادی را نیز فراهم سازد. تصفیۀ اخلاقی انگیزه‌ها و سلایق پیش از ورود به بازار، منع مصرف مسرفانه و برنامه‌ریزی برای رسیدن همۀ اقشار جامعه به مصرف در حد کفاف، تحریم ربا و جلوگیری از تأمین مالی مصرف مبتنی بر بدهی و نهایتاً ایجاد انگیزه‌های الهی برای کارکردن و کسب درآمد، از جمله سیاست‌های اسلام برای مهار بخش بحران‌زای رفتارهای مصرفی و در کنار آن، ایجاد تقاضای لازم برای تداوم رشد اقتصادی می‌باشد.

واژگان کلیدی: رفتارهای مصرفی، بحران اقتصادی، مصرف در حد کفاف، مصرف مسرفانه



فایل مربوط به این مطلب در پیوست وجود دارد.

دریافت کنید