فهرست آثار و تولیدات

نظریۀ انتخاب عادلانه در نظام اقتصادی اسلام


پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها
دکتری

یکی از مسائل اساسی در نظام تصمیم‌گیری اقتصادی، انتخاب میان سیاست‌ها و سازوکارهای توزیع و تخصیص منابع و مواهب اقتصادی است. ملاک تصمیم‌گیری در این زمینه توسط نظریۀ انتخاب مفروض صورت می‌گیرد. ازآنجاکه در این انتخاب‌ها، به‌نوعی درگیر قضاوت اخلاقی و هنجاری هستیم و برخی ملاک‌ها و ارزش‌ها را بر برخی دیگر ترجیح داده و اولویت‌گذاری می‌کنیم، به‌ناچار نظریۀ انتخاب در اقتصاد در چارچوب نظریۀ عدالت پذیرفته‌شده تعریف می‌شود چرا که نظریۀ عدالت درواقع بستری است برای معنادهی به ارزش‌های اخلاقی و رتبه‌بندی و رفع تزاحم میان اصول هنجاری مختلف.
پس از بیان کلیات پژوهش در فصل اول، به بیان چارچوب نظری رساله و تعیین جایگاه عدالت در معرفت اقتصادی می‌پردازیم. سپس تلقی‌های مختلف از نظریۀ انتخاب را در اقتصاد متعارف مرور می‌کنیم. در اقتصاد متعارف نئوکلاسیک، نظریۀ انتخاب عقلانی زیربنای تصمیم‌گیری‌های اقتصادی است. در فصل سوم نشان می‌دهیم که این نظریه علی‌رغم دعاوی معرفتی خود، در چارچوب تلقی فایده‌گرایانه از عدالت اقتصادی تعریف می‌شود.
در فصل چهارم به نقد مبانی ارزشی و روشی نظریۀ انتخاب عقلانی می‌پردازیم و نشان می‌دهیم که تفاوت‌ها در تلقی‌های متفاوت از عقلانیت اقتصادی به اختلافات در برداشت‌ها از عدالت برمی‌گردد.
در فصل پنجم، وارد نظام تصمیم‌گیری اقتصادی اسلامی می‌شویم و سعی می‌کنیم با ارائۀ تقریری از ماهیت عدالت در اقتصاد و نفی تحویل آن به یک اصل در کنار اصول، وارد نظریۀ انتخاب عادلانه شویم. درنهایت نظریۀ انتخاب را در سه بخش بررسی می‌کنیم: فضای انتخاب، محرک انتخاب و ملاک انتخاب. نکتۀ‌ مهم در استخراج معیارهای انتخاب عادلانه در این امر نهفته است که این ملاک‌ها باید منتسب به اسلام باشد و لذا باید از منابع دینی استخراج شده باشد. ازآنجاکه ملاک‌های انتخاب بسته به موضوع مورد بحث (اعم از منابع طبیعی، پول، مواهب اجتماعی و کالاهای خصوصی) متفاوت است، کشف این ملاک‌ها به‌شدت با شناخت این موضوعات درهم‌تنیده است و لذا تلفیقی از فقاهت و کارشناسی برای کشف این ملاک‌ها ضروری به نظر می‌رسد. علاوه‌براین، اینکه ما چه تلقی‌ای از عدالت را به‌عنوان نظریۀ عدالت مختار بپذیریم در کشف این ملاک‌ها و نیز در اولویت‌بندی آن‌ها تغییر ایجاد می‌کند. لازم به توضیح است که در این رساله صرفاً به دنبال تبیین «انتخاب عادلانه» و ارائۀ چارچوبی تحلیلی و نظری برای آن هستیم نه ارائۀ نظریۀ عدالت جدید. بنابراین ارائۀ ملاک‌های مشخص و کمی و کاربردی نیازمند انجام مرحلۀ دیگری در تعیین تلقی مختار از عدالت است که در جایی دیگر باید انجام پذیرد.



فایل مربوط به این مطلب در پیوست وجود دارد.

دریافت کنید